İş Kıyafeti Teknik Şartname ve Standart Seçim Rehberi
İş ve personel kıyafeti alımında en pahalı hata, yanlış yazılmış teknik şartnamedir: fazla dar gramaj bandı tek üreticiyi adresler, gereksiz sertifika yığını fiyatı şişirir, eksik standart ise iş güvenliği riskini alıcıya bırakır. Bu rehber; özel sektör satınalma birimleri, insan kaynakları, iş güvenliği uzmanları ve kamu idareleri için iş kıyafeti teknik şartnamesinin ürün tarafını uçtan uca açıklar — kumaş ve gramaj seçiminden EN ISO koruyucu standart matrisine, sertifika maddesinden toptan sipariş maliyet faktörlerine kadar.
1. İş Kıyafeti Teknik Şartnamesi Nedir?
İş kıyafeti teknik şartnamesi, alınacak ürünün kumaşını, ölçüsünü, rengini, dikiş standardını ve varsa koruma sınıfını objektif ve ölçülebilir kriterlerle tanımlayan belgedir. Amacı üç yönlüdür: alıcı için tutarlı kalite güvencesi, üretici için net üretim talimatı ve iki taraf arasında anlaşmazlık halinde bağlayıcı referans. İyi yazılmış bir şartname markaya değil özelliğe dayanır; böylece birden çok üreticiden karşılaştırılabilir teklif alınır ve fiyat rekabetle oluşur.
Şartname yalnızca kamu ihaleleri için değildir. Bir fabrikanın 200 kişilik üretim ekibine iş takımı alması, bir otel zincirinin kat hizmetleri üniforması yenilemesi veya bir zincir marketin personel kıyafeti standardını belirlemesi — her biri teknik şartname gerektirir. Şartname olmadan yapılan alımlarda tedarikçiler farklı kumaş ve gramajlarla üretir; ürünler ilk yıkamada çeker, renk atar veya ekip içinde tutarsız görünür.
2. Teknik Şartnamenin 6 Zorunlu Bileşeni
Ürün tarafı sağlam bir iş kıyafeti şartnamesi altı bileşen içerir. Her biri ölçülebilir ve bir test standardına bağlanabilir olmalıdır:
| Bileşen | Ne belirtilir | Bağlı test / standart |
|---|---|---|
| Kumaş türü ve karışımı | Örn. gabardin %65 polyester / %35 pamuk | Lif analizi |
| Gramaj | gr/m² değeri + ±%5 tolerans | TS EN 12127 |
| Renk ve haslık | Pantone/renk + yıkama-sürtme haslığı ≥4 | TS EN ISO 105-C06 / X12 |
| Dayanıklılık | Kopma ve çekme mukavemeti, çekme oranı <%3 | TS EN ISO 13934-1 / 5077 |
| Konfeksiyon / dikiş | Dikiş tipi, iplik, fermuar-düğme dayanımı | EN ISO 13688 |
| Koruma sınıfı (varsa) | Riske göre EN ISO standardı ve sınıfı | Bölüm 4 matrisi |
Bu altı bileşen dışında beden seti (asgari S-XXL, TS EN 13402 etiketleme), miktar matrisi (kalem × beden × renk) ve teslim koşulları da idari kısımda yer alır. Ürün-teknik doğruluk için kritik olan yukarıdaki altı satırdır.
3. Kumaş ve Gramaj Seçimi — İş Koluna Göre
Kumaş ve gramaj, iş kıyafeti şartnamesinin en çok yanlış yazılan bölümüdür. Yazlık bir işe fazla kalın kumaş yazmak konforu düşürür ve iş verimini azaltır; kışlık dış saha işine ince kumaş yazmak dayanıklılığı zayıflatır. Aşağıdaki tablo, iş koluna göre pratik başlangıç aralıklarını verir (nihai değer numune ve iklime göre teyit edilmelidir):
| İş kolu / kullanım | Önerilen kumaş | Gramaj aralığı |
|---|---|---|
| Ofis, mağaza, resepsiyon (yazlık) | Poplin, penye, likralı gabardin | 195-220 gr/m² |
| Mutfak, gıda üretimi, servis | Alpaka/dokuma pamuk karışımı | 210-240 gr/m² |
| Fabrika, atölye (dört mevsim) | Gabardin %65/35 dimi | 240-260 gr/m² |
| Dış saha, inşaat, yol bakım | Ripstop veya ağır gabardin | 260-300 gr/m² |
| Kışlık parka, soğuk ortam | Kaplamalı dış kumaş + astar/dolgu | 300-320 gr/m² (dış) |
Karışım oranı da en az gramaj kadar önemlidir. Yüksek pamuk oranı (örn. %35 ve üzeri) ter emiciliğini ve konforu artırır ancak buruşma ve çekme eğilimini yükseltir; yüksek polyester oranı dayanıklılık ve renk kalıcılığı sağlar ama nefes alabilirliği düşürür. Yaygın denge %65 polyester / %35 pamuk'tur. Mutfak ve gıda gibi sık yıkanan alanlarda antibakteriyel apre ve kolay ütülenirlik; ısı riski olan alanlarda pamuk oranı yüksek (sentetik erimez) kumaş tercih edilir.
4. Koruyucu Standart Seçim Matrisi — Hangi Risk, Hangi EN ISO
İş kıyafeti bir kişisel koruyucu donanım (KKD) niteliği taşıyorsa, ilgili standart ve sertifika şartnamede yer almak zorundadır (KKD Yönetmeliği 2016/425/AB, CE işareti). Tüm koruyucu giysilerin temeli EN ISO 13688'dir; üzerine riske özgü standart eklenir. Aşağıdaki matris, hangi riskin hangi standardı gerektirdiğini özetler:
| Risk / çalışma ortamı | İlgili standart | Tipik iş kolu |
|---|---|---|
| Temel koruyucu giysi (hepsinin tabanı) | EN ISO 13688 | Tüm koruyucu iş kıyafeti |
| Düşük görünürlük / trafik-araç riski | EN ISO 20471 (Sınıf 1/2/3) | Yol bakım, otopark, saha, lojistik |
| Kaynak ve sıcak metal sıçraması | EN ISO 11611 (Sınıf 1/2) | Kaynakçı, metal atölye |
| Isı ve alev teması | EN ISO 11612 | Döküm, fırın, itfaiye destek |
| Statik elektrik / patlayıcı ortam | EN 1149-5 (antistatik) | Petrokimya, akaryakıt, ATEX bölgeleri |
| Yağmur ve su | EN 343 | Dış saha, belediye park-bahçe |
| Soğuk ortam (−5 °C altı) | EN 342 | Soğuk hava deposu, kışlık dış iş |
| Cilt teması / zararlı madde yokluğu | OEKO-TEX Standard 100 | Sağlık, gıda, hassas cilt |
EN ISO 20471 sınıfları nasıl ayrılır?
Yüksek görünürlük standardı, giysideki floresan (gündüz) ve reflektör (gece) alan miktarına göre üç sınıfa ayrılır: Sınıf 1 en düşük görünürlük (örn. düşük hızlı iç saha), Sınıf 2 orta (yazlık yelek, kentsel yol kenarı), Sınıf 3 en yüksek görünürlük (yüksek hızlı trafik, otoyol, gece çalışma). Kışlık parka ve tulum genellikle Sınıf 3, yazlık yelek Sınıf 2 olarak şartnameye yazılır. Reflektör bandı en az 50 mm genişlikte ve belirli yıkama sayısı sonrası parlaklığını koruyacak nitelikte olmalıdır.
5. Sertifika ve Uygunluk Maddesi Nasıl Yazılır
Sertifika talebi, ürünü tek bir tedarikçiye kilitlemeyecek şekilde jenerik yazılmalıdır. Onaylı kuruluş (Notified Body) adı belirtilmez; belgenin türü ve kapsamı istenir:
- CE belgesi — onaylı kuruluşça düzenlenmiş, KKD niteliğindeki ürünlerde zorunlu (marka/NB adı belirtilmeden)
- EN ISO 13688 — koruyucu giysi genel uygunluk (taban)
- Riske özgü standart — Bölüm 4 matrisinden ürüne uygun olan (ör. EN ISO 20471 Sınıf 2)
- ISO 9001:2015 — üretici kalite yönetim sistemi (firma düzeyinde)
- Talep halinde: OEKO-TEX Standard 100, ISO 14001 çevre yönetimi
Yalnızca yurt dışından temin edilen niş bir belge (ör. ABD standardı ANSI/ISEA 107) ya da tek bir firmanın sahip olduğu özel bir sertifikanın zorunlu tutulması rekabeti engeller ve kamu alımlarında şikayet konusu olur. Kural basittir: Türkiye'de birden çok üreticinin sağlayabileceği belgeleri iste.
6. Numune, Üretim ve Teslimat Süreci
Ürün tarafında en sık anlaşmazlık numune aşamasında çıkar. Sağlıklı bir akış için şartnameye şu adımlar net yazılmalıdır:
- Numune adedi: Her kalem/renk için 1-2 adet onay numunesi
- Yüklenici teslim süresi: Sözleşmeden itibaren 10 iş günü (tipik)
- Alıcı değerlendirme süresi: Numune tesliminden itibaren 5 iş günü
- Revizyon hakkı: En fazla 2 tur, her tur için +7 iş günü
- Onay referansı: Onaylı numune saklanır; seri üretim ve muayene bununla karşılaştırılır
Seri üretim ve teslimat süresi adede bağlıdır. Küçük-orta kurumsal alımlar için pratik ölçü: 100-500 adet 15-25 gün, 500-1.500 adet 25-40 gün, 1.500-5.000 adet 40-60 gün. Yoğun sezonlarda (okul dönemi, ilkbahar-sonbahar saha dağıtımı) üreticiye 10-15 gün ek pay bırakmak gecikme riskini azaltır. Numune onayındaki gecikmelerin teslimat süresine ekleneceği, sözleşmede açıkça belirtilmelidir.
7. Toptan Sipariş ve Maliyet Faktörleri
İş kıyafetinde sabit bir "liste fiyatı" yoktur; birim maliyet, aşağıdaki faktörlerin birlikte etkisiyle oluşur. Doğru bütçeleme için ürün ve adet netleştirilerek numune üzerinden yazılı teklif alınması esastır:
| Faktör | Maliyete etkisi |
|---|---|
| Kumaş türü ve gramajı | Ağır/teknik kumaş birim maliyeti yükseltir |
| Sipariş adedi kademesi | Adet arttıkça birim maliyet düşer (ölçek) |
| Model karmaşıklığı | Cep, fermuar, reflektör, astar sayısı işçiliği artırır |
| Logo uygulaması | Nakış adet-yoğun işlerde, baskı düşük adette daha ekonomik |
| Koruyucu sertifika | Sertifikalı (CE) ürün, test ve belge maliyeti taşır |
| Renk ve beden çeşitliliği | Çok renk/özel beden kumaş ve kesim setini büyütür |
| Teslim süresi | Sıkışık termin işçilik primi doğurur |
8. Yaygın Teknik Şartname Hataları
- Marka/model işaret etme: "X marka eşdeğeri" ifadesi bile rekabeti engeller; özellikle kamu alımında ihale iptaline yol açar.
- Aşırı dar gramaj toleransı: "±%1" gibi imalata aykırı bant tek üreticiyi adresler; ±%5 makuldür.
- Gereksiz sertifika yığını: Risk barındırmayan kıyafete alev/antistatik standardı yazmak maliyeti boşuna yükseltir.
- Eksik koruma standardı: Gerçek risk varken (kaynak, trafik, ATEX) standardı atlamak iş güvenliği ve hukuki risk doğurur.
- Numune-seri üretim farkı: Onay referansı tanımlanmazsa muayenede ret, iade ve gecikme oluşur.
- Karışım oranını atlamak: Yalnız gramaj yazıp polyester-pamuk oranını belirtmemek, farklı konfor ve dayanıklılıkta ürünlerin gelmesine neden olur.
9. Sektöre Göre Örnek Konfigürasyon
Aynı "iş kıyafeti" ifadesi, sektöre göre tamamen farklı bir şartnameye dönüşür. Aşağıda tipik başlangıç konfigürasyonları ve ilgili ürün sayfalarımız:
| Sektör | Tipik konfigürasyon | İlgili sayfa |
|---|---|---|
| Sağlık / hastane | Antibakteriyel scrub takım, 160-180 gr/m² polyester-pamuk, OEKO-TEX | Sağlık sektörü |
| Gıda / mutfak | Kolay yıkanır aşçı ceketi + önlük, 210-240 gr/m² | Mutfak önlükleri |
| Fabrika / atölye | Gabardin iş takımı 240-260 gr/m², dört mevsim | İş kıyafetleri |
| Dış saha / belediye | EN ISO 20471 Sınıf 2/3 yelek + iş pantolonu, reflektör | İş elbiseleri |
| Otel / mağaza / kurumsal | Kurumsal renkli polo/gömlek, logo nakış, 195-220 gr/m² | Personel kıyafetleri |
Yüksek görünürlük gerektiren dış saha ve belediye alımlarında sınıf seçimi için ayrıntılı rehberimiz: EN ISO 20471 Sınıf Seçim Rehberi.
10. İLKETEKS Üretim Yetkinliği
İLKETEKS, 2005'ten bu yana Denizli Merkezefendi'deki kendi atölyesinde iş ve personel kıyafeti üretmektedir. Teknik şartname tarafındaki yetkinliğimiz:
- Kumaş ve gramaj esnekliği: yazlık 195 gr/m²'den kışlık 320 gr/m²'ye kadar, iş koluna göre kumaş önerisi
- Yüksek görünürlük: EN ISO 20471 Sınıf 2/3 ürünlerde CE belgeli üretim
- Belge envanteri: 5 ISO sertifikası + CE (2016/425/AB, EN ISO 20471); ürüne özel uygunluk belgesi
- Numune desteği: seri üretim öncesi onay numunesi ve uygulanabilirlik geri bildirimi
- Kurumsal kimlik: Esnaf Sicil 126216, NACE 133003; yerli üretim, minimum sipariş 10 adet
11. Şartname Hazırlama Checklist (12 Madde)
- Kumaş türü ve karışım oranı (örn. %65/35) belirtildi mi?
- Gramaj ±%5 tolerans bandı ile yazıldı mı?
- Renk haslığı (yıkama/sürtme ≥4) ve çekme oranı (<%3) tanımlı mı?
- Kopma/çekme mukavemeti test standardına bağlandı mı?
- Gerçek riske uygun EN ISO koruma standardı ve sınıfı seçildi mi?
- Sertifikalar onaylı kuruluş adı belirtilmeden jenerik istendi mi?
- Risk yokken gereksiz koruma standardı eklenmedi, doğru mu?
- Beden seti (S-XXL) ve TS EN 13402 etiketleme var mı?
- Numune adet/teslim/değerlendirme süresi net mi?
- Onaylı numunenin seri üretim referansı olacağı yazıldı mı?
- Teslimat süresi adet kademesine göre gerçekçi mi?
- Logo yöntemi (nakış/baskı) ve renk sayısı belirtildi mi?
Sıkça Sorulan Sorular
İş kıyafeti teknik şartnamesinde hangi kumaş gramajı yazılmalı?
Kullanım mevsimine ve iş koluna göre değişir. Yazlık iş kıyafetinde 195-245 gr/m², dört mevsim takımlarda 240-260 gr/m², kışlık parka ve kalın iş pantolonunda 260-320 gr/m² aralığı standart kabul edilir. Şartnameye tek bir değer yerine ±%5 tolerans bandı yazılması, imalat gerçekliğine uygun ve rekabeti açan doğru yaklaşımdır.
İş kıyafeti için hangi EN ISO standardı gerekir?
Temel koruyucu giysi için EN ISO 13688 tüm ürünlerde geçerlidir. Riske göre eklenir: açık alan/trafik için EN ISO 20471 (yüksek görünürlük), kaynak işleri için EN ISO 11611, ısı ve alev için EN ISO 11612, patlayıcı ortam için EN 1149 antistatik, yağmur için EN 343, soğuk depo için EN 342. Ofis, mağaza ve mutfak gibi risk barındırmayan işlerde koruma standardı zorunlu değildir; ürün estetik ve dayanıklılık şartnamesiyle tanımlanır.
Şartnameye marka adı yazmak neden sakıncalı?
Teknik şartnamede belirli bir marka, model ya da menşei işaret etmek rekabeti engeller; kamu alımlarında Kamu İhale Kanunu 12. maddesi ihlali sayılır ve ihale iptaline yol açabilir. Doğru yöntem, ürünü objektif teknik kriterlerle (kumaş türü, gramaj, standart sınıfı, renk haslığı, mukavemet) tanımlamaktır. Sertifikalar da onaylı kuruluş adı belirtilmeden jenerik olarak istenmelidir.
Toptan iş kıyafeti fiyatını hangi faktörler belirler?
Fiyat sabit değildir; kumaş türü ve gramajı, sipariş adedi kademesi, model karmaşıklığı, logo baskı/nakış yöntemi, koruyucu standart (sertifikalı ürün maliyeti yükseltir), renk sayısı ve teslim süresi birlikte belirler. Doğru bütçeleme için ürün ve adet netleştirilerek numune üzerinden fiyat teklifi alınmalıdır. İLKETEKS'te minimum sipariş 10 adettir; adet arttıkça birim maliyet düşer.
Numune onayı olmadan seri üretime geçilmeli mi?
Hayır. Numune onayı, kumaş-renk-dikiş-ölçü uyumsuzluğundan doğan ret ve iadeleri önleyen kritik adımdır. Şartnameye numune adedi, yüklenicinin teslim süresi (örn. 10 iş günü), alıcının değerlendirme süresi (örn. 5 iş günü) ve revizyon hakkı net yazılmalıdır. Onaylanan numune, seri üretimin referansı olarak saklanır ve muayenede karşılaştırma esası kabul edilir.
İş Kıyafeti Şartname ve Numune Desteği
Kumaş-gramaj uygunluğu, EN ISO standart-sınıf önerisi ve numune için ücretsiz ön inceleme. Kendi atölye üretimi, EN ISO 20471 sertifikalı, minimum sipariş 10 adet.
İletişime Geç →